İLK YARDIM DERS NOTLARI

KAZA: Beklenmedik bir anda meydana gelen, daha önceden olacağı tahmin edilemeyen, önlem alındığı zaman çoğunun önlendiği ölüm, yaralanma ve maddi hasarla sonuçlanan olaylara kaza denir. Bu olay karayolu üzerinde olmuş ise trafik kazasıdır.

İLK YARDIM: Aniden hastalanan ya da yaralanan kişiye tıbbi müdahale yapılıncaya kadar olay yerinde yapılan geçici müdahaledir.

UYGULAMA SIRASI:
--- Solunumun sağlanması
--- Kalbin çalıştırılması
--- Kanamanın durdurulması
--- Şokun engellenmesi
--- Yaranın dış etkenlerden korunması
--- Uygun pozisyon verilmesi
--- Haberleşmenin sağlanması
--- Yaralının sevk edilmesi

    İlkyardımcı tüm konularda hem bilgili hem becerikli olup kazayı gördüğü anda yasal olarak da müdahale etmek zorundadır. Etmeyenlere para ve puan cezası uygulanır.

İnsan Vücudu      : Hücre – Doku – Organ - Sistem’lerden oluşur.
Vücut Bölgeleri   : Baş – Gövde – Alt taraf – Üst taraf olarak ayrılır.
Vücut Boşlukları : Kafatası – Göğüs – Karın – Leğen - Omurga boşluklarından oluşur.

SİSTEMLER

Hareket Sistemi: Kemikler – Eklemler -  Kaslardan oluşur. Toplam 208 adet kemik vardır.                          
Dolaşım Sistemi: Kalp – Damar – Kandan oluşur. Kalp pompa gibi çalışarak yetişkinlerde 60–80çocuklarda 80–100,bebeklerde 100–120 defa atarak kanı pompalar. Damarlar ise atar, toplar ve kılcal olmak üzere üç çeşittir. Bir insandaki kan miktarı ise vücut ağırlığının 1/13 i kadardır.
Solunum Sistemi: Burun – Yutak – Gırtlak – Soluk borusu - Akciğerlerden oluşur. İnsanın yaşamı için gerekli olan oksijeni sağlar. Yetişkinler dakikada 15–20, çocuklar 20–25, bebekler,25–40 arası nefes alıp verirler.
Sindirim Sistemi: Ağız – Yutak – Yemek borusu – Mide – İnce ve kalın bağırsaktan oluşur. Organizmanın yaşamını sürdürebilmesi için gerekli gıdaların alınması, parçalanması, öğütülmesi ve sindirilip artıkların dışarı atılmasından sorumlu sistemdir.
Sinir Sistemi: Beyin – Beyincik – Soğanilik – Omurilikten oluşur. Beyin vücudu, beyincik hareket ve dengeyi, soğanilik dolaşım ve solunum sistemini, omurilik ise kas, deri ve iç organların çalışmalarını kontrol eder.  

 KAZA YERİ İLK YARDIM ÖNLEMLERİ

   İlk yardımcı öncelikle kendisinin ve yaralının güvenliğini sağlamak zorundadır. Onun için önce emniyet tedbirlerinin alınması, yeni bir kazaya sebebiyet verilmemesi gerekir. Daha sonra ilk yardıma geçilmeli, eğer yaralı araca sıkışmış ise varsa en az üç kişiyle çıkarılmalıdır.

İLK YARDIM ÇANTASI MUHTEVİYATI

   Araçtaki koltuk sayısına göre gerekli miktarlar konulmalı. Oksijenli su, tentirdiot vb. malzemeler yeni yasa ile yasaklandığından bulundurulmamalıdır.

SOLUNUMUN SAĞLANMASI

--- Çene göğüsten uzaklaştırılarak baş geriye çekilir.
--- Yan yatış pozisyonuna getirilir.
--- Göğüs yaralanması var ise oturtulur.
--- Boğulmalarda eğer boğazda yabancı bir cisim varsa;
--- Heimlich yöntemi ile hastanın arkasına geçilip karnından tutularak kendine doğru çekilerek,
--- Çocuk ise yüzü yere gelecek şekilde yatırıp sırtına vurarak, ya da ayaklarından aşağı sarkıtarak,
--- Elin ayasını göbek çukuruna koyup ani basınç uygulayarak,
--- Beslenme sırasında tıkananların yan yatırılıp sırtına vurarak,
--- Öksürtülerek,
--- Cisim görünüyor ise parmakla alınarak çıkartılmalıdır.        

Eğer suda boğulma ise;
Boğulan insana tutabileceği bir cisim atarak, ya da yüzerek yanına giderek sudan çıkarılır. Yüzü aşağı yatırılıp hastanın karnından asılarak yukarı doğru kaldırmaya çalışılır. Yuttuğu sular çıkartılmaya çalışılır. Çocuk ise ayaklarından tutup yukarı doğru kaldırılır. Gerekli ise suni solunum yapılır.  

Suni solunum uygulamaları;
--- Ağızdan ağza; dakikada 15–20 defa yapılır.
--- Ağızdan buruna; ağız bölgesinde yara varsa yapılır.
--- Maske ile hem ağız hem burundan verilebilir.
--- Holger Nielsen yöntemi ile (sırttan bastırma) ; ağızdan ve burundan kan geliyor ise hasta yüz üstü yatırılır, elleri yüzün altına konur ve ilk yardımcı hastanın baş tarafına geçerek kürek kemiklerinin üzerinden basınç uygular. Daha sonra dirseklerden esneterek hava girmesini sağlar.
--- Silvester yöntemi (göğüsten bastırma) ; yine ağızda burunda kanama var ise yapılır. Yaralı sırt üstü yatırılır, kolları dirseklerden kendine yukarı doğru çekerek nefes alması sağlanır ve yaralının kendi kolları ile üzerine baskı uygulanır.

KANAMANIN DURDURULMASI

--- Kanayan yerin üzerine mikropsuz gazlı bez vb. koyarak parmakla bastırarak,
--- Kulak önü, boyun başlangıcı, kollarda nabız atan basınç noktalarına basarak,
--- Kanayan yeri kalp düzeyinden yüksekte tutarak,
--- Turnike uygulaması ile; kol ve bacaklara uygulanan en etkili yöntemdir. Kanayan yerin üst tarafına turnike malzemesi yoksa kravat, eşarp vb. ile bağlanıp bir ağaç çubuğu, kalem gibi cisimle çevrilerek sıkılır.20 dk. bir 5–10 sn. gevşetilir. En fazla bir saat uygulanmalıdır.
--- Kırık kemikler atellenerekte kanama azaltılabilir.
--- Burun kanamasında ise kişi oturtulup baş hafifçe öne eğilir, varsa burun ve ense üzerine buz konur, yüz soğuk su ile yıkanır.

ŞOK

     Çeşitli nedenlerle dolaşım sisteminin yetersizliği sonucu sistemlerdeki çalışmanın zayıflamasıdır. En çok etkilenen organ beyindir.

--- Öncelikle şokun nedeni ortadan kaldırılmaya çalışılır.
--- İç kanamalar hariç mutlaka şok pozisyonuna alınır. ( Sırt üstü, baş aşağı, bacaklar yukarı )
--- Soluk yolu açık tutulur.
--- Bilincin açık kalması için çaba sarf edilir, üzeri örtülür.
--- Bilinci açık ve kanama yoksa ılık içecekler verilebilir.

BAYILMA

   Beyine giden oksijenin azalması sonucu kısa süreli tam veya kısmen bilinç kaybıdır.
--- Temiz hava alması sağlanır.
--- Sıkan giysiler gevşetilir.
--- Şok pozisyonu verilir.
--- Sıcak tutulur.
--- Duyu organları uyarılır.
--- Solunum yolu kontrol edilir.
--- Yüz soğuk su ile yıkanır.
--- Kesinlikle tokat atılmaz, alkol koklatılmaz.

KOMA

    Hareket isteminin çalışmadığı derin bilinç kaybı ve uyandırılamayacak biçimdeki uyku halidir.
--- Yan yatırılır, soluk yolu açık tutulur.
--- Solunum durmuşsa suni solunum yapılır.
--- Vücut ısısı korunur.
--- Sıvı verilmez.

KALP DURMASI

     Kalp masajına 5 dk. İçinde başlanmalıdır. Ayrıca kalbin tamamen durduğundan emin olmadıkça masaj yapılmamalıdır. Kalp masajı yapmak için;
--- Hasta sert bir zemine sırt üstü yatırılır.
--- Önde kaburgaların birleştiği göğüs kemiğinin 1/3 alt kısmına uygulanır.
--- El ayaları ile bu bölgeye 5–7 cm. esneyecek kadar basınç uygulanır.1 dk. da 60–80 kez yapılır.
--- Çocuklarda tek el veya parmak uçları ile1dk.da 80–100 defa, bebeklerde başparmakla aynı noktaya 100–120 defa daha az basınç yapılır.
--- Hem kalp hem solunum durmuş ve ilk yardımcı yalnız ise 2 suni solunum sonra 15 kalp masajı, 2 ilk yardımcı var ise 1 suni solunum 5 kalp masajı yapılmalıdır. İkisi aynı anda yapılmaz.

YARALANMALAR

     Yara çeşitli nedenlerle vücut dokularının bütünlüğünün bozulmasıdır. Ezilme, batma, delinme,  kesik ve diğer yaralar olarak gruplandırılırlar. Normal olarak el, kol, bacak yaralanmaları haricindeki önemli yaralanmalar baş, göğüs, karın ve omurga bölgelerinde meydana gelir.
--- Solunum yolu açık tutulur, şok önlenir.
--- İç kanama varsa yan yatış pozisyonu aldırılır.
--- Batan cisim varsa çıkarılmaz.
--- Delik veya kesik kısım hava ve mikrop girmemesi için temiz bir bezle kapatılır.

YANIKLAR

    Her hangi bir alev, ateş, sıcak su, asit, güneş vb. nedenlerle dokularda meydana gelen yaralara yanık adı verilir. Vücudun %20 sinden fazlasının yanması yaşamsal risk oluşturur.
Yanıklar birinci, ikinci, üçüncü derece olmak üzere üçe ayrılırlar.
--- Yanan kişi yanma yerinden uzaklaştırılır.
--- Yanma devam ediyorsa koşturulmaz.
--- Üzeri naylon olmayan bir örtü ile sarılarak söndürülür.
--- Giysi deriye yapışmışsa su dökülür.
--- Yanık yer ve çevresi soğuk su ve buzla soğutulur.
--- Kimyasal yanıklar bol su ile yıkanmalıdır.
--- Yanan bölgedeki su dolu kesecikler patlatılmaz.
--- Bilinç yerinde ise bol su içirilir, ağrı kesici verilir.

DOKU VE ORGAN BAĞIŞI

    Bağışa engel her hangi bir hastalığı (kanser, aids, sarılık vb.) olmayan 18 yaşından büyük, 65 yaşından küçük olan herkes kan, böbrek, kalp, karaciğer, pankreas, kemik iliği, akciğer ve gözün kornea tabakasını kendi rızası ile bağışlayabilir.

 
KIRIK, ÇIKIK VE BURKULMALAR

    Kırık; Vücuttaki kemik (iskelet) bütünlüğünün bozulmasıdır. Kapalı, açık, çöken, komplike (karışık) ve yaş ağaç kırığı şeklinde olurlar.
--- Kırığın durumunu anlamadan hareket etmemek gerekir.
--- Kanama var ise önce kanama durdurulur.
--- Kırık bölge hareket ettirilmemeli, ATEL uygulaması yapılmalıdır.(Atel kafa, köprücük ve kaburga kemiklerinde uygulanmaz.) Kırık olan kısmın sağ ve soluna tahta vb. konularak yapılır. 

    Çıkık; Eklemi oluşturan kemik uçlarının yer değiştirmesine denir. Daha çok hareketli eklemlerde olur.
--- Kesinlikle yerine getirmek için uğraşılmamalı,
--- Çıkan organ hareketsiz duruma getirilmeli,
--- Çıkık olan bölgeye soğuk uygulanmalı,
--- Kalp düzeyinden yukarıda tutulmalı,
--- Vücut ısısı sıcak tutulmalı.

    Burkulma; Eklemlerin aşırı zorlanmasına bağlı olarak eklem bağlarının ve yüzeylerinin zedelenmesine burkulma denir. Bağların bir kısmı gerilmiş veya yırtılmıştır.
--- Burkulan eklem hareket ettirilmemeli,
--- Şişmeyi önlemek için 15–20 dk. Aralıklarla önce soğuk, sonra sıcak uygulama yapılmalı,
--- Elastiki bandajla bandajlanmalı,
--- Burkulan yer kalp düzeyinden yukarıda tutulmalı,
--- Gecikmiş vakalarda (8–12 saatten sonra) sıcak tuzlu su kullanılabilir.

HABERLEŞME

    Haberleşmede iletilecek mesaj kısa, öz ve anlaşılır olmalı. Açık, net bir adres, kazanın çeşidi, yaralı sayısı, durumları, kendisinin kimliği, araçların hasar durumları vb. belirtilmelidir.Telefon numaraları olarak 112 Acil Hızır Servis, 156 Jandarma, 110 Belediyeler aranabilir.

YARALILARIN TAŞINMASI

    Birinci derecede taşınacaklar;
--- Solunum zorluğu olanlar, göğüs yaralanmaları, şoka girenler, ağır kanamalılar, geniş yanıklar, açık karın yaralanmaları, gaz zehirlenmeleri, ezik ve yaygın yaralar, açık ve kapalı kırıklar.

    İkinci derecede taşınacaklar;
--- Turnike uygulananlar, iç kanamalılar, donanlar, bilinci yerinde olmayanlar.

    Üçüncü derecede taşınacaklar;
--- Omurga ve omurilik yaralanmaları, çok geniş yanıklar, beyin hasarlı ağır yaralılar, çok fazla yarası, kırığı ve kanaması olanlar,

    Dördüncü derecede taşınacaklar;
--- Basit yaralanmalar, küçük yanıklar, burkulma ve çıkıklar, ölülerdir.

   Taşıma Yöntemleri;
 Tek kişi ile; destek olarak, geri geri, sırtta, kucakta, sürünme, itfaiyeci yöntemi ile taşınır.

 İki kişi ile; teskereci yöntemi ve sedye ile taşınır. Sedye ile taşıma esnasında yaralının ayakları ön tarafta olacak şekilde taşıma yapılır.

ZEHİRLENMELER

   Bazı maddelerin değişik yollardan insan vücuduna girerek vücudun çalışmasının ve yapısının bozulması durumuna zehirlenme denir.

   Solunum yolu ile; ekzos, hava gazı, kömür gazları vb. gibi.
--- Kapı pencere açılır, hasta temiz havaya çıkarılır.
--- Solunum durmuşsa suni solunum yapılır.
--- Kusuyorsa yan yatırılır.
--- Kalp durmuşsa kalp masajı yapılır.
--- Hasta sıcak tutulur.

   Sindirim yolu ile; ağız yoluyla alınan gıda, ilaç vb. gibi.
--- Zehirlenmenin kaynağı tespit edilir.
--- Bilinci yerinde ise 2 saat içinde kusturulur.
--- İlaçla zehirlenmiş ise bol su verilerek kusturulur.
--- Asit vb. zehirlenmelerde kesinlikle kusturulmaz, bol su verilir.

   Deri yolu ile; deri altına giren zehirli sıvı, ilaç ve hayvan sokmaları vb. gibi.
--- Isırılan yer yıkanır.
--- Isırılan yer kalp düzeyinden aşağıda tutulur.
--- Isırılan yer emilip tükürülür, yalnız ağzı yaralının bu işlemi yapmaması gerekir.
--- Akrep ısırmalarında turnike uygulanır, sokulan yere buz konur, şoka karşı önlem alınır.
--- Kene ısırmalarında kene çıkartılmaz, sağlık kurumuna çıkarttırılır.
--- Arının iğnesi çıkartılır.
 

GÜNEŞ ÇARPMASI

     Uzun süre güneş altında kalınması sonucu beynin alt tarafındaki ısı düzenleme merkezi bozulur ve vücut ısısı hızla yükselir bunun sonucunda da beyinde tahribat ve kanamalar oluşur.
--- Vücut ısısı düşürülür,
--- Soğuk ılık arası duşa sokulur.
--- Serin yere alınır.

DONMA

--- Soğuk rüzgârlı ortamdan uzaklaştırılır,
--- Islak giysiler çıkartılır, battaniye örtülür,
--- Önce ılık sonra sıcak ortama yavaş yavaş geçirilir,
--- Hızlı değil, yüzeysel masajlar yapılır,
--- Uyuması engellenir,
--- Ilık, şekerli içecekler verilir.
 

ELEKTRİK ÇARPMASI

--- Solunum durmuşsa suni solunum yapılır,
--- Gerekiyorsa kalp masajı uygulanır,
--- Yanık yere soğuk uygulama yapılır.