MOTOR VE ARAÇ BİLGİSİ

      -     Isı ve elektrik enerjisini mekanik enerjiye çeviren makinelere MOTOR denir.

     Motorlar;
-       Yakıtın yanma yerine göre, içten ve dıştan yanmalı olmak üzere iki,
-       Çalışma zamanına göre, iki ve dört zamanlı olmak üzere iki;
-       Yakıt çeşidine göre, benzinli, dizel ve LPG’li olmak üzere üç;
-       Soğutma sistemine göre, hava ve su soğutmalı olmak üzere iki;
-       Yapım özelliklerine göre de sıra, yıldız, boksör ve V tipi olmak üzere dört grupta sınıflandırılırlar.

                                                        MOTORUN PARÇALARI

                   Sabit Parçalar                                                Hareketli Parçalar

              1-Silindir bloğu                                                    1-Krank mili
              2-Silindir kapağı                                                  2-Piston
              3-Karter                                                                3-Piston (biyel) kolu
              4-Supap (külbitör) kapağı                                  4-Kam (eksantrik) mili
              5-Radyatör                                                            5-Supaplar
              6-Karbüratör                                                          6-Yağ Pompası
              7-Hava filtresi                                                        7-Yakıt (benzin) otomatiği.)
              8-Manifoltlar (emme-eksoz)                                  8-Distribütör
              9-Yağ filtresi                                                          9-Marş motoru
            10-Endüksiyon (ateşleme) bobini                         10-Alternatör (şarj dinamosu)
            11-Bujiler                                                               11-Su pompası (devir daim)
            12-Regülâtör (konjektör)                                       12-Enjeksiyon pompası (dizel için)   
                                                                                          13-Enjektörler (dizel için)

       4 Zamanlı Motorun Çalışma Prensipleri:                                                                          Emme zamanı  -  Sıkıştırma zamanı  -  Ateşleme zamanı  -   Ekzost zamanı

 Gücün üretilmesi ile ilgili olarak benzinli ile dizel arasındaki fark sadece emme zamanında olup benzinlide silindire yakıt hava karışımı alınıp buji ile ateşleme yapılırken; dizelde sadece hava emilip ateşleme enjektör tarafından püskürtme ile yapılır. Ayrıca dizel motorda distribütör, endüksiyon bobini, buji, platin, meksefe, tevzi makarası ve karbüratör yoktur.

    AKÜMÜLATÖR  (AKÜ)

      Araç için gerekli olan elektriği üzerinde muhafaza eder, araç çalışmazken ışık ve özel alıcıları çalıştırır. Bakımlı olması çok önemlidir.
-       Elektrolit seviyesi plakaların 1 cm üzerinde olmalı, eksilmişse sadece saf su ile tamamlanmalıdır.
-       Kapak delikleri mutlaka açık olmalıdır.
-       Kutup başı kelepçeleri temiz ve yerlerine sıkı bağlanmış olmalıdır.
-       Akünün üzeri temiz olmalı, içersine herhangi bir pislik kaçırılmamalıdır.
-       Araçta herhangi bir elektrik kaynağı yapılırken kutup başı kelepçeleri sökülmelidir.
-       Takviye yapılırken artı artıya, eksi eksiye tutularak yapılır. Yalnız dijital göstergeli araçlarda akü takviyesi yapılmaz.
-       Kışın donmaya karşı tam şarjlı tutulmalıdır.

     Sökümü yapılırken önce eksi, sonra artı kutup başı kelepçesi sökülmeli, takarken de önce artı, sonra eksi kutup başı kelepçesi takılmalıdır 

        YAKIT SİSTEMİ VE PARÇALARI

   Görevi, motorun istenilen devirde çalışabilmesi için hava yakıt karışımını gerekli yerlere göndermektir.

       BENZİNLİ                                                                                       

    1-Yakıt deposu; Yakıtın konulduğu yerdir.                               
    2-Yakıt boru ve hortumları                                                      
    3-Yakıt pompası; Depodan aldığı yakıtı sisteme gönderir.
    4-Karbüratör; Yakıtı 1/15 oranında ayarlar ve emme manifolduna gönderir.                        
    5-Hava filtresi; Havayı temizler.                                           
    6-Manifoltlar (emme-eksoz)                                                   
    7-Yakıt göstergesi; Depodaki yakıt miktarını gösterir.                                                        

       DİZEL

    1-Yakıt deposu; Yakıtın konulduğu yerdir.                               
    2-Alçak ve yüksek basınç boruları;
    3-Besleme pompası; Yakıtı depodan enjeksiyon pompasına gönderir.
    4-Enjeksiyon (mazot) pompası
    5-Hava filtresi; Havayı temizler
    6-Yakıt filtreleri; Yakıtı temizler.
    7-Enjektörler; Silindire yakıt püskürtür.
    8-Isıtma bujisi; Manifolttaki havayı ısıtır.
    9-Yakıt göstergesi; Depodaki yakıt miktarını gösterir.                                                                                                   

       ATEŞLEME SİSTEMİ VE PARÇALARI 

       Görevi, silindir içersine alınan hava yakıt karışımının ateşlenerek yakılmasını sağlamaktır.     1-Akümülatör                                                                         
    2-Kontak anahtarı; Sisteme elektrik verir.                           
    3-Endüksiyon bobini; Akımı 12 volttan 20000 volta çıkarır.
    4-Distribütör; Akımı sırasıyla bujilere gönderir. İçersinde platin, meksefe, tevzi makarası, üzerinde ise distribütör kapağı bulunmaktadır.                    
    5-Bujiler; Ateşlemeyi yapar.

       MARŞ SİSTEMİ VE PARÇALAR
      Görevi, motorun çalıştırılmasında ilk hareketi vermektir
    1-Akümülatör
    2-Kontak anahtarı; Sisteme elektrik verir.                                                                      
    3-Marş motoru; Motora ilk hareketi verir.
    4-Volan dişlisi

      ŞARJ SİSTEMİ VE PARÇALARI

      Görevi, motor çalıştığı sürece aracın elektrik ihtiyacını karşılamak ve aküyü şarj etmektir.                                              
    1-Akümülatör                                                                      
    2-Kontak anahtarı; Sisteme elektrik verir.                                
    3-Alternatör (şarj dinamosu);Akım üretir.                        
    4-Konjektör (regülatör); Akımı ayarlar.                            
    5-Şarj göstergesi; Akünün ve motorun şarj durumunu gösterir.         
    6-Vantilatör kayışı, şarj dinamosu, su pompası ve vantilatörü çalıştırır.

  
      YAĞLAMA SİSTEMİ VE PARÇALARI  

     Görevi motorun yıpranmadan çalışabilmesini sağlamaktır. Aynı zamanda aşınmayı azaltır, motorun soğumasına yardım eder ve içerideki sürtünmeden dolayı meydana gelen pislikleri temizler.          
    1-Karter; Yağ deposudur.                        
    2-Yağ pompası; Sisteme yağ pompalar.
    3-Yağ filtresi; Yağı temizler     
    4-Yağ göstergesi; Yağlamayı gösterir.
    5-Yağ müşiri; Yağlamayı bildirir.
    6-Yağ çubuğu; Yağ seviyesini ölçer.

    SOĞUTMA SİSTEMİ VE PARÇALARI

     Görevi, motor sıcaklığının belli sıcaklığı aşmamasını, motor parçalarının ve motor yağının kusursuz çalışmasını sağlamaktır.                                      
     1-Radyatör; Su konulan yer.                                            
     2-Vantilatör (pervane)ve kayışı; Radyatördeki suyu soğutur           
     3-Su Pompası (devir daim); Sisteme su pompalar           
     4-Termostat; Isıyı sabit tutmaya yarar.                            
     5-Isı (hararet) göstergesi; Motor sıcaklığını gösterir.       
     6-Isı (hararet) müşiri; Isı durumunu bildirir.                       
     7-Radyatör ve kalorifer hortumları                                                        
     8-İlave su kabı                                                                    
     9-Fan motoru; Vantilatörü çalıştırır.                            

 AYDINLATMA, İKAZ VE GÖSTERGELER

      Görevi aracın trafik kurallarına uygun hareket etmesini, karşı tarafa varlığını ve yapacağı hareketleri haber vermesini sağlamaktır.
    1-Akümülatör
    2-Kontak anahtarı; Sisteme elektrik verir.                                                                                  
    3-Aydınlatma ve ikaz lamba düğmeleri
    4-Sigortalar; Elektrik sistemini korur.
    5-Lambalar
    6-Flâşör; Sinyallerin yanmasını sağlar
    7-Fren ve geri vites müşiri
    8-Kilometre saati; Gidilen hızı gösterir.
    9-Motor devir saati (takometre)
  10-Günlük kilometre sayac
  11-Yağ, ısı, yakıt, şarj ve jikle göstergeleri

     ÖN DÜZEN SİSTEMİ VE PARÇALARI

     Görevi, araç hareket halinde iken istediğimiz yöne gitmesini sağlamaktır.
   1-Direksiyon simidi
   2-Direksiyon mili
   3-Direksiyon kutusu
   4-Rot ve rot başları

    SÜSPANSİYON SİSTEMİ VE PARÇALARI

     Görevi, araç hareket halinde iken yoldan aldığı sarsıntıları azaltır.
   1-Yaylar
   2-Amortisörler

      DEBRİYAJ (KAVRAMA) SİSTEMİ VE PARÇALARI:

      Görevi, motorun gücünü vites kutusuna ileterek aracın değişik hızlarda hareketini sağlamaktır.              
    1-Volan                                                                                
    2-Debriyaj baskı ve balatası                                               
    3-Debriyaj bilyesi                                                                
    4-Debriyaj çatalı                                                                  
    5-Debriyaj halatı                                                                 
    6-Debriyaj pedalı

   VİTES KUTUSU

   Aracın durur vaziyetten harekete geçmesini, değişik hızlarda ileri ve geri gitmesini sağlar. Dişli sistemiyle çalışır, periyodik olarak yağı değiştirilmelidir

.  ŞAFT(KARDAN MİLİ)

   Arkadan çekişli araçlarda bulunur. Vites kutusundan aldığı hareketi diferansiyele verir.

   DİFERANSİYEL

  Şaft ile gelen hareketi 90 derece sağa ve sola kırarak akslar ile tekerleklere iletir, periyodik olarak yağı değiştirilmelidir. Virajlarda çekici tekerleklerin farklı hızlarda dönmesini sağlar.

  TEKERLEKLER VE LASTİKLER

   Aracı taşır ve yolu kavrar. Tekerlekler jant ve lastiğin birleşmesinden oluşur. Lastikler dubleks ve şambrelli olarak imal edilmişlerdir.
 
  FREN SİSTEMİ VE PARÇALARI

  Görevi aracın hızını azaltmak, durdurmak ve durmakta olan aracı sabitlemektir.
   1-Fren pedalı
   2-Merkez pompası
   3-Fren boruları
   4-Tekerlek silindirleri
   5-Fren balataları
   6-Kampanalar
   7-Diskler

     FREN ÇEŞİTLERİ

  1-Mekanik fren (El freni)                                                     
  2-Hidrolik (Sıvı)  frenler                                                      
  3-Havalı frenler                                                                   
  4-Eksoz freni                                                                       
  5-Motor freni                                                                        
  6-ABS freni (Anti Bloke Sistem)                                          
  7-ASR freni (Patinaj önleme sistemi)
 

 PRATİK BİLGİLER

   1-Silindir bloğunun görevi krank mili ve pistonlara yataklık yapmaktır.
   2-Alternatör, su pompası ve vantilatör hareketini, kayış vasıtasıyla ana mil (krank) kasnağından alır.
   3-Yağ pompası, yakıt pompası, distribütör ve supaplar, hareketini eksantrik (kam) milinden alır.
   4-Motor çalışmazken kontak anahtarının açık olması durumunda platin ve endüksiyon bobinini yanar.
   5-Supap, avans, buji ve platin ayarları yakıt tasarrufunu doğrudan etkiler.
   6-Ateşleme sistemi ıslandığı zaman motor çalışmaz. Bu durumda buji, endüksiyon bobin kabloları ile platinin kurutulması gerekir.
  7-Belli zamanlarda bujiler ve platinin değişmesi gerekmektedir.
  8-Motorun çalışması sarsıntılı ise muhtemel arıza buji kablolarından biri çıkmıştır.
  9-Motor tekleyerek düzensiz çalışıyorsa muhtemel arızalar; bujiler normal ateşleme yapmıyor ya da yakıt içersinde toz, su, pislik vardır.                                     
10-Boğulmuş bir motoru çalıştırmak için gaz pedalına sonuna kadar basıldıktan sonra marşa basılır.
11-Karbüratör; hava yakıt karışımını 1/15 oranında ayarlayarak emme manifolduna gönderir.
12-Jikle; karbüratörün hava girişinde olup soğuk havalarda motorun kolay çalışmasını sağlar.
13-Hava filtresinin tıkalı olması motorun zengin karışımla çalışmasına neden olur.
14-Araçta yakıt ikmali yapılırken motor stop edilmelidir.
15-Marş basma süresi 5–10 sn. süreyi geçmemelidir.
16-Motor yağı kontrol edilirken araç mutlaka düz bir zeminde olmalı, ölçme çubuğu çekilip silindikten sonra tekrar yerine takılıp çıkarılarak kontrolü yapılmalı. Yağ değişimi yapılacağı zamanda motorun sıcak olmasına dikkat edilmelidir.
17-Motor çalışırken yağ göstergesi basınç göstermiyorsa ya da yağ lambası yanmış ise motor derhal durdurulur ve yağ kontrolü yapılmalıdır.
18-Motorun yağı, suyu, fren sistemini yağı günlük olarak kontrol edilmelidir.
19-Motor çalıştıktan sonra yağ ve şarj gösterge lambalarının sönmesi gerekir.
20-Kuru tip hava filtreleri basınçlı hava ile temizlenir, yağlı tipler ise gaz yağı ile temizlenerek belirtilen seviyesine kadar yeni yağ ile doldurulur.
21-Ekzos dan siyah renkte duman çıkıyorsa muhtemel arızalar;hava filtresi tıkalı, jikle teli çekili kalmış,platin ve bujiler ayarsız yada karbüratör ayarları bozuktur.
22-Ekzos dan mavi duman çıkıyorsa muhtemel arıza;motor yağ yakıyordur.Muhtemel sebebi ise silindirler yada segmanlar aşınmıştır.
23-Ekzos dan bozuk veya fazla ses çıkıyorsa ekzos veya susturucu delinmiştir.
24-Çok sıcak radyatörün kapağını açmadan önce radyatörün hava basıncının alınması gerekmektedir.
25-Motorun çok sıcak olarak çalıştırılması motorun çekişten düşmesine sebep olur.
26-Vantilatör kayışı kopmuş bir motor soğutma yapılamayacağından hararet yapar.
27-Motorun termostatı çıkarılırsa motor soğuk çalışır, geç ısınır ve aşınmalar artar.
28-Sıcak motora soğuk, soğuk motora sıcak su konmamalı, her zaman ılık ve temiz su konmalıdır.
29-Kışın motordaki suyun donmaması için antifriz konulmalıdır.
30-Vantilatör kayışının ayarındaki mesafe 1,5 cm. olmalıdır.
31-Dizel motorda silindire sadece hava doldurulur.,
32-Enjeksiyon sistemli araçta kontak anahtarını açtıktan sonra marş yapabilmek için enjeksiyon sistemi uyarı lambasının sönmesi gerekir.
33-Isıtma bujileri; dizel motordaki silindirin içersine gönderilen havanın ısıtılmasını sağlar.
34-Dizel motorun çalışması için yakıt sisteminde hava kalmaması gereklidir. Depoda yakıtın bitmesi, sistemdeki çatlak ve kaçaklar, yakıt borularının sökülmesi, yakıt filtresinin temizlenmesi sistemin hava yapmasına sebep olur.
35-Araç üzerinde kısa devreden doğacak yangın durumunda akünün kutup başları hemen sökülmelidir.
36-Araçta yanmayan lamba var ise muhtemel arızalar; ampul patlamış, sigorta atmış veya tesisatta kopma meydana gelmiştir.
37-Araçtaki sigortalardan biri atmış ise yerine aynı amperde sigorta takmak gerekir.
38-Araçta kısa farlar 25 m. uzun farlar 100 m. mesafeyi gösterir.
39-Aracın dönüş lambaları yanmıyorsa muhtemel arıza flâşör arızalıdır.
40-Ani ve sert kalkış yapmak, ayağın debriyaj pedalının üzerinde gidilmesi debriyaj balatasının sıyrılarak aşınmasına sebep olur.
41-Vites değiştirirken ses geliyorsa debriyaj pedalına tam basılmamıştır.
42-Hava frenli bir aracın hava basınç göstergesi basınç göstermiyorsa araç hareket ettirilmez.
43-Traktörlerde sağ ve sol fren kilit mandalı yolda giderken mutlaka kilitli durumda olmalıdır.
44-Düz yolda giderken araçta titreşimler varsa lastiklerde balanssızlık vardır.
45-Düz yolda giderken araç bir tarafa çekme yapıyorsa ön lastiklerin hava basınçları eşit değil,farklı lastik kullanılmış ya da ön düzende ayarsızlık vardır.
46-Karlı havalarda çekici olan lastiklerin ikisine zincir takılmalıdır.
47-Motorun fazla yakmasının sebepleri;

    —Rölanti devrinin fazla olması
    —Hava filtresinin tıkalı olması
    —Karbüratörde hata olması
    —Bujilerin ayarsız olması
    —Jiklenin çekili olması
    —Lastik havalarının ayarsız olması
    —Yanlış vitesle gidilmesi
    —90 km/saat’ten daha yüksek hızla gidilmesi
    —Debriyaj balatasının(kavramanın) kaçırması.

48-Motorun hararet (fazla ısınma) yapmasının sebepleri;

    —Eksik radyatör suyu
    —Arızalı devir daim pompası
    —Arızalı termostat
    —Arızalı fan motoru veya müşiri
    —Gevşek veya bozuk vantilatör kayışı
    —Kireçten veya pislikten tıkanmış radyatör petekleri
    —Eksik motor yağı
    —Küçük vitesle uzun süre gidilmesi